20 yıl istisnası kimleri kapsıyor, kimleri kapsamıyor

GVK Mükerrer 20/D'nin şartları kısa ama sınırları çoğu kişinin sandığından dar. Bu yazı kapsamın tam olarak nerede bittiğini anlatıyor.

Kapsam içi ve dışı

Sadece gerçek kişiler

İstisnadan yalnızca gerçek kişiler yararlanabiliyor. Kurumlar vergisi mükellefleri kapsam dışı.

Bu, yapı kararını doğrudan etkiliyor. Geliri bir BAE şirketi veya başka bir yabancı şirket üzerinden alıp Türkiye'ye temettü olarak aktarmayı planlıyorsanız, o temettünün istisna kapsamında değerlendirilip değerlendirilmeyeceği dikkatle incelenmeli. Şirket üzerinden akan gelir ile gerçek kişi olarak elde edilen gelir farklı muamele görüyor.

Dubai'de şirketi olup Türkiye'ye taşınmayı planlayanların en sık yaptığı planlama hatası burada çıkıyor. İki ülkeyi ayrı ayrı danışmanlarla planlamak, bu bağlantının gözden kaçmasına yol açıyor.

Üç yıl kuralının işleyişi

Şart, Türkiye'de yerleşmeden önceki son üç takvim yılında Türkiye'de ikametgâh ve vergi mükellefiyeti bulunmaması.

Üç takvim yılı, 1 Ocak'tan 31 Aralık'a kadar süren üç tam dönem demek. Herhangi bir tarihten geriye sayılan otuz altı aylık kayan bir pencere değil.

Pratik sonucu şu: 2027 için dönüş hedefleniyorsa 2024, 2025 ve 2026'nın tamamı temiz olmalı. Bu da en erken 2027'yi mümkün kılıyor ve ancak 2026'da yeniden Türkiye mukimliği tetiklenmezse.

Kritik nüans: dar mükellefiyet

Sınır durumlarının çoğunu çözen ayrım bu ve çoğu kaynakta yok.

Şart "vergi mükellefiyeti bulunmaması" diyor. Ancak tam mükellefiyet ile dar mükellefiyet arasındaki fark burada belirleyici. Yurt dışında yaşarken İstanbul'daki dairesini kiraya verip dar mükellef sıfatıyla beyanname veren biri, bu şarttan diskalifiye olmuyor.

Yani Türkiye'de mülkü olan ve kira geliri beyan eden bir gurbetçi, sırf bu yüzden istisnayı kaybetmiyor. Belirleyici olan mükellefiyetin niteliği.

Bu tek ayrım, uygulamadaki sınır durumlarının önemli bir kısmını çözüyor. Ancak her dosyanın kendi kayıt geçmişi farklı, o yüzden varsayımla ilerlemek yerine kayıtların incelenmesi gerekiyor.

İkametgâh neyi yaratır, neyi yaratmaz

İkametgâh yaratmayanlar: Mülk sahibi olmak, tatile gelmek, yurt dışındaki asıl hayat devam ederken Türkiye'de kiracı olmak. Türk hukukunda yalnızca kalıcı yerleşme niyetiyle sürdürülen fiziksel varlık ikametgâh sayılıyor.

İkametgâh yaratabilecekler: Muhtarlıkta kayıtlı adres, çocukların Türk okullarına kayıtlı olması, aktif SGK kaydı, yılda 183 günden fazla Türkiye'de kalmak.

Son madde önemli bir tuzak: yılın dört ayını Türkiye'de geçiren mevsimlik bir gurbetçi 183 gün eşiğini aşmıyor olabilir, ancak yıl boyu aktif tutulan bir muhtarlık adresi tek başına ikametgâh sayılabiliyor.

Yurt dışında ödenen vergi mahsup edilemiyor

İstisna kapsamındaki kazançlar nedeniyle yabancı ülkelerde ödenen vergiler, Türkiye'de tarh edilen gelir vergisinden mahsup edilemiyor.

Türkiye'de zaten vergi doğmadığı için mantıklı bir kural. Ancak çifte vergilendirme planlamasında sonuç doğuruyor: kaynak ülkede stopaj varsa o stopaj kesin maliyet haline geliyor ve Türkiye tarafında telafi edilemiyor.

Bu yüzden istisna, kaynak ülkedeki stopaj oranlarının düşük olduğu portföylerde daha verimli çalışıyor.

Beyanname durumu

İstisna kapsamındaki yurt dışı gelirleri için yıllık beyanname verilmiyor. Türkiye kaynaklı başka bir gelir nedeniyle beyanname veriliyorsa, istisna kapsamındaki yurt dışı geliri o beyannameye dahil edilmiyor.